2018-05-04 Speech Dodenherdenking

Het Nationaal Comité van 4 en 5 mei heeft als rode draad van onze herdenkingsdiensten op 4 mei het thema ‘Vrijheid geef je door’ gekozen. Ieder jaar worden daar jaarthema’s aan toegevoegd. In 2018 is dat ‘Verzet als voorbeeld’.

Het Nederlandse verzet in WOII is de verzamelnaam voor alle personen en groepen die tijdens WOII weerstand boden aan de Duitse bezetting van Nederland. Ondanks het feit dat er vele vluchtelingen uit de werelden naar ons land komen om asiel te vragen, om zonder angst in vrijheid te kunnen leven, kunnen wij ons nauwelijks meer voorstellen hoe het is om in onderdrukking te leven. Daarom is het goed dat wij jaarlijks samenkomen op 4 mei, om stil te staan bij deze donkere periode uit de Nederlandse geschiedenis. En om hen te herdenken die hun leven hebben geofferd voor onze vrijheid. Het leven lieten omdat de bezetter het hen af nam.

Verzet heeft in de WOII vele vormen gekend, maar had telkens het doel de bezetter dwars te zitten. Bonkaarten en persoonsbewijzen werden vervalst, spoorlijnen werden opgeblazen, transporten werden gesaboteerd en aanslagen gepleegd op bevolkingsregisters. Er werd informatie doorgesluisd over het doen en laten van de bezetter en er was een illegale pers. Anderen zetten zich in voor directe hulp aan personen in hun omgeving, zoals de opvang van geallieerde piloten en onderduikers. Over de beweegredenen werd vaak niet lang nagedacht. Veel impulsief handelen vanuit het verantwoordelijkheidsgevoel voor anderen. En vanuit de behoefte medemensen in nood te helpen. Maar ook vanuit een innerlijke gedrevenheid tot verzet tegen de overheersing door een ander. Vaak geredeneerd vanuit een morele plicht om niet werkeloos toe te zien bij de wandaden die werden gepleegd.

Achteraf bezien blijkt de effectiviteit van het verzet, van sabotageacties, van liquidaties en van stakingen, lang niet altijd het gewenste effect te hebben gehad. Ze werden immers vaak gevolgd door buitenproportionele acties van de bezetters. Voorbeeld daarvan is de dramatische gebeurtenis in Putten, waar een auto van de Duitse Wehrmacht werd beschoten, waarna alle mannen in Putten door de bezetter zijn weggevoerd en vermoord. Tegenhanger hiervan is echter, dat je toch niet werkeloos kunt toezien als een bezetter binnenvalt en jou gaat vertellen wat jij moet doen. Die waarden die jij hoog houdt in een samenleving, met voeten treedt. Maar om tot actie over te gaan is moed nodig. Je gaat handelen in de wetenschap dat je jezelf en je omgeving in gevaar kunt brengen. Gevoelens van angst, maar ook van spanning. Daarnaast het besef dat niet iedereen dezelfde drijfveren heeft en niet iedereen hetzelfde oordeelt over de bezetter en de intenties. Wantrouwen groeit in de samenleving: wie is te vertrouwen en wie niet?

WOII voelt voor ons misschien als lang geleden, maar velen van u zullen nog wel de verhalen in de familie kennen. Van opa’s en oma’s en van ooms en tantes, die een actieve herinnering hebben aan deze periode en hun rol daar in hebben gespeeld. Verhalen over moed en opoffering, over verlies en hoop, over verdriet en veerkracht. Over heldendaden, maar ook over de duistere kant van de mens. Ze brengen de essentie van het leven dichtbij en treffen ons in het hart. Velen van u zullen ook familieleden hebben verloren in de oorlog. Het verdriet en de angst van toen hebben hun uitwerking gehad op de mensen die ons hebben opgevoed. Wij dragen dat stukje erfenis in ons mee.

Maar ook in de wereld van vandaag is de dreiging van oorlog en onderdrukking nog actueel, hoewel wat verder weg. Slaan we een krant open, dan lezen we veel over de spanningen rond Korea. De strijd om de vrijheid in het Midden Oosten en in veel Afrikaanse landen. In Afghanistan woedt de strijd tegen de Taliban nog hevig en vanuit Syrië zijn heel veel mensen op de vlucht. En nog zo veel meer. Wanneer is internationaal ingrijpen geoorloofd en welke opoffering is de vrijheid van een ander waard?

Maar ook dichter bij huis is vrijheid minder vanzelfsprekend dan we vaak denken. Ook in onze samenleving voelen groepen mensen zich onveilig en zijn ze de sturing op hun eigen leven soms kwijt. Verdwaald in bureaucratie of achtergesteld op de arbeidsmarkt, hebben zij hun geloof in de politiek verloren en voelen zij zich buitengesloten op sociaal en economisch gebied. Ook de vrijheid van meningsuiting en van religie staan in deze tijd weer volop ter discussie. Onder de noemer van ‘vrijheid van meningsuiting’, worden vaak zeer kwetsende dingen gezegd over een ander. En hoe groot is de vrijheid van religie als we elkaars religie bespotten of zelfs achterlijk noemen? De intolerantie tussen groeperingen in de samenleving groeit en waarden verschuiven. De ene groep voelt zich superieur over de andere. Polarisatie groeit, ook in onze gemeente. Laten we er met elkaar voor waken dat deze uitwassen niet tot bloei komen. Laten we vroegtijdig verzet plegen, zodat iedereen in onze gemeente zich vrij voelt, zich hier thuis voelt. Zonder angst en zonder wantrouwen.

Stel uzelf eens de vraag: Wat kan ik doen voor vrijheid? Hoe kan ik polarisatie tegen gaan en hoe kan ik saamhorigheid bevorderen? Immers vrijheid is van ons allemaal. Daarom zijn we hier vandaag bij elkaar: om stil te staan bij het grote goed dat VRIJHEID heet. Om dankbaar stil te staan bij diegenen die vanuit deze overtuiging hun leven hebben gegeven in gevecht voor vrijheid: voor onze vrijheid.